BABS mag geen homohuwelijken weigeren

26-11-2004

De raadsfractie van GroenLinks heeft samen met de PvdA, de VVD en de Fractie Liedtke/Cegerek een initiatiefvoorstel gemaakt waarin wordt bepaald dat Buitengewoon Ambtenaren Burgerlijke Stand (BABS) uit geloofsovertuiging in Enschede geen homohuwelijken mogen weigeren te sluiten. De gemeenteraad bespreekt dit voorstel op maandag 29 november om 19.00 uur.

initiatiefvoorstel GEMEENTERAAD VII - I

Vergadering 15 november 2004

Onderwerp
Vaststellen uitgangspunten (her)benoemingen Buitengewone Ambtenaren van de Burgerlijke Stand inzake weigeren sluiten huwelijken en partnerschapregistraties tussen personen van hetzelfde geslacht

voorstel

• Als algemeen uitgangspunt vast te stellen dat Buitengewone Ambtenaren van de Burgerlijke Stand, in dienst van de gemeente Enschede, alle huwelijken sluiten en alle partnerschappen registreren, dus ook tussen personen van hetzelfde geslacht;
  
• Te bepalen dat een BABS geen beroep kan doen op gewetensbezwaren om geen homohuwelijken te voltrekken of homopartnerschappen te registreren;
  
• Het College op te dragen de voorstellen genoemd onder de punten 1 en 2 uit te voeren bij benoemingen en herbenoemingen van Buitengewone Ambtenaren van de Burgerlijke Stand;
  
• In het kader van (her)benoemingsprocedures BABS een functieprofiel en selectiecriteria te hanteren die voorzien in de onder punten 1 en 2 geformuleerde uitgangspunten.
  
• Het raadsbesluit op korte termijn te realiseren, in elk geval uiterlijk per 1 januari 2005.
  
  

overwegingen

toelichting

Op basis van het Burgerlijk Wetboek (artikel 1: 30) is het sinds 1999 mogelijk dat personen van hetzelfde geslacht in het huwelijk treden of zich als partners laten registreren. Conform de wet is het een taak van de gemeente om alle huwelijksvoltrekkingen en alle partnerregistraties te faciliteren en uit te voeren. Voor dit werk heeft de gemeente Enschede niet alleen gewone Ambtenaren van de Burgerlijke Stand in dienst, maar ook Buitengewone Ambtenaren van de Burgerlijke Stand (BABS).

De gemeente Enschede, c.q. het College, staat het toe dat babsen op grond van gewetensbezwaren geen homohuwelijken sluiten. Dit beleid is nog eens bevestigd en toegelicht per brief van 16 juli 2004 waarin B en W schetsen hoe de gang van zaken verloopt rond het huwelijk van personen van hetzelfde geslacht. Het College verklaart onder meer te handelen overeenkomstig het Hoofdlijnenakkoord van de regering en suggesties van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). In de Enschedese praktijk komt het erop neer dat een Buitengewoon Ambtenaar van de Burgerlijke Stand uit geloofs/levensovertuiging mag weigeren om homosexuele stellen te trouwen. De bewuste brief van het College is behandeld in de vergadering van de raadscommissie bestuurszaken en middelen van 28 september. Een groot aantal fracties gaf toen te kennen het oneens te zijn met het collegebeleid op dit punt. Zij willen dat alle gewone en buitengewone trouwambtenaren alle huwelijken voltrekken en alle partnerschappen registreren. Daarom komen deze fracties nu met een raadsinitiatiefvoorstel waarin B en W wordt opgedragen de huidige koers bij te stellen en bij (her)benoemingen van babsen te eisen dat zij alle huwelijken voor hun rekening nemen en geen beroep kunnen doen op gewetensbezwaren als weigeringsgrond om homo' s te trouwen.

Principiële zaak

Het weigeren om homohuwelijken te sluiten is een principiële zaak. Op zich respecteren wij dat mensen uit een bepaalde geloofsovertuiging problemen hebben met homohuwelijken. Anders is het als dezelfde motieven worden gebruikt door Buitengewone Ambtenaren van de Burgerlijke Stand die hun wettelijke taak namens en in dienst van de gemeente Enschede doen. De indieners van dit initiatiefraadsvoorstel vinden het onjuist om een onderscheid te maken tussen huwelijken tussen vrouwen en mannen en mensen van gelijke sekse. Het is principieel onwenselijk dat Enschedese trouwambtenaren dat wel doen en dat het College daarvoor ruimte biedt.
Het al dan niet honoreren van gewetensbezwaren is een lastige kwestie. Het raakt aan de grondbeginselen van onze Grondwet. Hier is sprake van de vrijheid van godsdienst die in zijn toepassing botst met het gelijkheidsbeginsel ofwel het anti-discriminatiebeginsel. De vrijheid van godsdienst mag echter geen voorrecht zijn of worden om als overheidsdienaar, wat ook een BABS per definitie is, als uitvoerder van de wet mensen ongelijk te behandelen.
Dat geldt in brede zin. Godsdienstige overtuigingen van gemeenteambtenaren mogen nooit een motief zijn om anderen anders te beschouwen en onderscheid te maken. Dat staat op gespannen voet met met het anti-discriminatiebeginsel. Wij vinden dat er geen enkele weigeringsgrond mag zijn voor groepen mensen, op welke basis dan ook. De BABS voert gewoon zijn/haar taken uit die de wet voorschrijft omtrent het sluiten van alle huwelijken en alle partnerschapsregistraties. Niets meer en niets minder. De indieners van dit raadsvoorstel stellen dat het ambt geen geweten heeft, de overheid en haar dienaren zijn neutraal.

Concrete voorzetten

In dit raadsvoorstel doen wij concrete voorzetten die duidelijkheid geven over hoe naar onze mening het College voortaan in deze principiële kwestie moet handelen.
Wij stellen voor dat er geen babsen meer worden benoemd die gewetensbezwaren hebben tegen het sluiten van huwelijken en het registreren van partnerschappen tussen personen van hetzelfde geslacht. In een speciale voor deze functie opgestelde profielschets en selectiecriteria moet dit nadrukkelijk worden vastgelegd. Bij selectiegesprekken met sollicitanten voor een BABSpositie hoort dit ook aan de orde te worden gesteld. In de arbeidsovereenkomst van de gemeente Enschede met de te benoemen Buitengewoon Ambtenaar van de Burgerlijke Stand wordt een verklaring opgenomen die de betreffende BABS ondertekent. In deze verklaring staat dat deze buitengewone ambtelijk medewerker van de gemeente Enschede alle huwelijken voltrekt en alle partnerschappen registreert.

Wij stellen de Raad voor om dit zo snel mogelijk, maar in elk geval uiterlijk per 1 januari 2005 van kracht te laten worden. Dit belangrijke beleidsuitgangspunt moet niet alleen gelden voor nieuwe trouwambtenaren. Wij moeten ook kijken naar de huidige babsen. Voor hen zouden dezelfde regels moeten gelden. De indieners van dit raadsvoorstel zien echter de nodige juridische complicaties om in te grijpen in bestaande overeenkomsten. Beter is het om bij herbenoemingen dezelfde voorwaarden te stellen als bij nieuw aan te stellen babsen. Dat betekent dat bij een herbenoeming van een buitengewone trouwambtenaar, in een functioneringsgesprek, de kwestie van het homohuwelijk c.a. ter sprake komt. Hij/zij verklaart, net zoals bij te benoemen BABS, alle huwelijken te sluiten en alle partnerschappen te registreren. Ook bij herbenoemingen denken wij aan een uiterlijke ingangsdatum van 1 januari 2005.

Namens de fracties

GroenLinks             PvdA                      VVD Fractie                  Liedtke/Çegerek

René Tenkink          Ed Wallinga            Geert Haisma               Yasmine Çegerek