Enschede klaagt Rijk aan door initiatief GroenLinks

23-12-2005

Op initiatief van GroenLinks stapt de gemeente Enschede naar de rechter om een juridisch oordeel te vragen over de gedeeltelijke afschaffing van de onroerende zaakbelasting. Het College heeft Enschede aangemeld bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Samen met de VNG, Doetinchem, Sneek en Bunnik laat Enschede de ozb-maatregel toetsen aan Europese regels: het Europees Handvest voor locale autonomie. Een uitspraak wordt over ongeveer een half jaar verwacht.

De Eerste Kamer ging op 20 december helaas akkoord met het wetsvoorstel van de regering om het gebruikersdeel ozb af te schaffen. GroenLinks stemde tegen. Belangrijk is dat de senaat in ruime meerderheid een motie aannam waarin het kabinet wordt opgedragen nog in deze regeringsperiode maatregelen voor te bereiden tot herstel van het gemeentelijk belastinggebied . Een klein winstpuntje.

Waarom is de onroerend zaakbelasting zo n belangrijkste inkomstenbron voor de gemeente? Het is goed voor ongeveer een kwart van de dekkingsmiddelen voor alle uitgaven van Enschede. We hebben het dan over een totaalbedrag van rond de 40 miljoen euro. Dat geld kunnen we niet missen. Bovendien wordt het opgebracht volgens het principe: de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten. Mensen met een dure woning betalen dus meer dan degenen met een goedkoper huis. Afschaffing van dat gebruikersdeel ozb betekent dat Enschedeërs met een hoog inkomen enorm profiteren van deze omstreden maatregel. De armste inwoners worden er geen cent wijzer van. GroenLinks vindt dat onrechtvaardig.

Het is een groot misverstand dat de gemeente de ozb gebruikt om gaten in de begroting te dichten. Nee, de ozb is hard nodig om vele uitgaven van de gemeente te kunnen betalen. Die uitgaven staan allemaal vermeld in de programmabegroting die de gemeenteraad elk jaar vaststelt. Om een paar voorbeelden te noemen: subsidies voor allerlei verenigingen, buurthuizen, vrijwilligerswerk, bijzondere bijstand, jeugdzorg, scholenbouw, opknappen oude wijken en bedrijventerreinen, aanleg fietspaden, begeleiding werkzoekenden naar een betaalde baan. De lijst is erg lang.

Als die ozb wegvalt dan hebben we een gigantisch probleem in Enschede. Dan moeten we dramatisch bezuinigen. Vele voorzieningen verdwijnen, buurthuizen sluiten en uitkeringsgerechtigden moeten zichzelf maar zien te redden. Dat kan toch niet de bedoeling zijn?

Deze Zalmkleurige regering zal dat worst zijn. De gemeente zoekt het maar uit. We krijgen voor twee jaar een financiële compensatie van de centrale overheid en daarna gaat het snel bergafwaarts. Dan lopen de tekorten hoog op en dat zullen vele inwoners van onze stad merken. Helaas vooral zij die het al financieel moeilijk hebben.

In de politieke discussie en in de berichtgeving daarover in de media is een belangrijk aspect onderbelicht gebleven. De centrale overheid pakt een lagere overheid een onmisbare inkomstenbron af en beperkt de beleids- en financiële vrijheid van de gemeente. Aantasting van de gemeentelijke autonomie, noemen we dat. Dat is ernstig. We hebben het over een eenzijdig opgelegde, autoritaire maatregel van Den Haag .

Keer op keer worden gemeenten opgezadeld met kortingen, met extra taken en nieuwe verantwoordelijkheden. Beleidswijzigingen zijn aan de orde van de dag. We hebben te maken met een voortdurend veranderende samenleving waarin we steeds voor nieuwe uitdagingen worden gesteld. De gemeente moet handelingsvrijheid houden om goed in te kunnen spelen op plaatselijke omstandigheden. De gemeenteraad maakt keuzes voor voorzieningen en het College voert ze uit. Dat wordt ons helaas steeds moeilijker gemaakt. Keuzes maken is een illusie als er onvoldoende ruimte voor de gemeente rest om actief op te treden. Zonder eigen belastingvrijheid zijn er geen mogelijkheden om dit soort (politieke) keuzes te maken.

Dat betekent een inperking van de locale democratie!

Het is de vraag of de centrale overheid dit de gemeente kan en mag aandoen. Volgens GroenLinks staat die ozb-operatie op gespannen voet met het Europees Handvest voor locale autonomie. Daarom is het zo goed dat de gemeente Enschede meedoet aan een juridische actie tegen de Nederlandse Staat.

Om zover te komen was eerst een motie nodig die GroenLinks tijdens de raadsvergadering van 19 december indiende. Daarin stelden wij voor dat de gemeente Enschede als belanghebbende partij zich voegt in een gerechtelijke procedure waarbij buitenwerkingstelling van de wetswijziging tot afschaffing ozb-gebruikersdeel wordt gevorderd. De bedoeling is dat die ozb-maatregel helemaal van tafel gaat, waarschijnlijk met ingang van 2007.

De meerderheid van de Raad en het College zijn het daarmee gelukkig mee eens. Daar is GroenLinks natuurlijk blij mee. Enschede laat bij deze kwestie als grootste gemeente haar tanden zien richting kabinet. Dat werd tijd.

René Tenkink (r.tenkink@enschede.nl)

Lees hier ozb-motie GroenLinks